სტატიები   ›  ფსიქოლოგია   ›   ქცევის კონტროლის მექანიზმები

ქცევის კონტროლის მექანიზმები

ფავორიტებში დამატება
სალომე მაჩიტიძე
სალომე მაჩიტიძე
ფსიქოლოგი
გამოქვეყნების თარიღი: 29 სექტემბერი, 2013

ქცევის კონტროლის მექანიზმები

ქცევის კონტროლის ძირითად მექანიზმებს წარმოადგენს დასჯა და განმტკიცება.

დასჯა მიმართულია ქცევის შესუსტებაზე და მისი მიზანია შეამციროს ან საერთოდ აღკვეთოს არასასურველი ქცევა.

დასჯა თავის მხრივ არის ორი სახის: პოზიტიური და ნეგატიური.

 

პოზიტიური დასჯის შემთხვევაში ხდება არასასიამოვნო სტიმულის წარდგენა. მაგ: ცუდი ნიშნის დაწერა გაკვეთილის არცოდნის დროს. ანუ, ბავშვს წარედგინება სასჯელი იმისთვის, რომ აღიკვეთოს ცუდი ქცევა. დასჯის პოზიტიურობაც სწორედ ამაში მდგომარეობს.

ნეგატიური დასჯის შემთხვევაში სასჯელს წარმოადგენს სასიამოვნო სტიმულის მოცილება. მაგ: ცუდი ქცევის გამო დედა ბავშვს სასეირნოდ აღარ წაიყვანს ან მისთვის სასურველ ნივთს ჩამოაშორებს.

ამგვარად, ქცევის შესუსტების ან აღკვეთის ორი გზა არსებობს: უსიამოვნო სტიმულის წარდგენა (პოზიტიური დასჯა) ან სასიამოვნო სტიმულის აღკვეთა (ნეგატიური დასჯა).

განმტკიცებას რაც შეეხება, ისიც არსებობს პოზიტიური და ნეგატიური.

პოზიტიური განმტკიცება გულისხმობს სტიმულის მიწოდებას, რომელიც ადამიანში იწვევს დადებით ემოციას და ზრდის ქცევის განმეორების ალბათობას. მაგ: კარგად ნასწავლ გაკვეთილში კარგი ქულა და შექება ზრდის იმის ალბათობას, რომ ბავშვი მომავალშიც კარგად ისწავლის.

ნეგატიური განმტკიცების შემთხვევაში ქცევას განამტკიცებს მოსალოდნელი დასჯის ან უსიამოვნების საშიშროება. მაგ: ბავშვმა იცის, რომ თუ სახლიდან დაუკითხავად გავა, ამისთვის მშობლები დასჯიან. ამიტომ ეს დასჯის მოლოდინი ხდება იმის განმამტკიცებელი, რომ ის ცუდად არ მოიქცევა.

ამრიგად ქცევის განმეორების ალბათობა იზრდება ორი გზით: სასიამოვნო სტიმულის მიწოდებით (პოზიტიური განმტკიცება) და არასასიამოვნო სტიმულის არიდებით (ნეგატიური განმტკიცება).

დასჯა ნაკლებად ეფექტურია და გააჩნია თავისი უარყოფითი მხარეები:

1. ტკივილთან და შიშთან ასოციაციის გამო დასჯის ინტენსიური და ხანგრძლივი საშუალებები იწვევენ „გაქცევის“, დასჯის თავიდან აცილების ტენდენციას (მაგალითად, მისი შიშით, ბავშვმა შეიძლება ავადმყოფობა მოიმიზეზოს და ამით გადაურჩეს (დროებით მაინც) დასჯას).

2. დასჯის გამოყენებამ შეიძლება აგრეისული ქცევა გამოიწვიოს, რაც გარდა იმისა, რომ ქცევის განხორციელების ალბათობას არ შეამცირებს, პიროვნების აღგზნებადობის საერთო დონეს ნორმაზე ზევით ასწევს.

3. არც ისე იშვიათად, დასჯის შიში ფსიქოსომატურ დარღვევებს იწვევს (დარღვევები საჭმლის მომნელებელ სისტემაში, წნევის აწევა, წონის დაკლება).

4. კოგნიტურ სფეროში დასჯამ შიეძლება უარყოფითად იმოქმედოს თვითაღქმაზე (თვითშეფასებაზე) და საბოლოო ანგარიშით - მე-კონცეფციაზე (საკუთარ თავზე შეხედულება).

5. დასჯის გამოყენება იმისთვის, ვისზეც არის იგი მიმართული, შეიძლება მოდელად გამოდგეს სხვის მიმართ იმავეს გაკეთებისა, ანუ ამ დროს დასჯის მიბაძვა ხდება.

6. ბუნებრივია, ხშირი დასჯა ურთიერთობასაც უარყოფით დაღს ასვამს.

7. დასჯა, როგორც დამოუკიდებელი და ერთ-ერთი სტრატეგია არ იძლება გამოსავლის, პრობლემის სხვაგვარი გადაწყვეტის საშუალებას. ამიტომ, პიროვნებას შეიძლება უმწეობის განცდა დაეუფლოს, რაც დეპრესიის მიზეზი შეიძლება გახდეს.

ქცევის კონტროლის მიზნით სასურველია, რომ გამოვიყენოთ პოზიტიური განმტკიცება, რომელსაც უარყოფითი თანმხლები მოვლენები არ გააჩნია და სასურველი ქცევის განმტკიცების ყველაზე ეფექტური მეთოდია.

სტატიები ამავე თემიდან

მორცხვობის პრობლემა სკოლაში და მისი გადაჭრის გზები

უნდა ვინერვიულოთ თუ არა ბავშვის მორცხვობაზე? როდის უნდა მივმართოთ სპეციალისტს? რჩევები, თუ როგორ უნდა წავახალისოთ ბავშვი, რომ დასძლიოს სიმორცხვე სკოლაში.

მასწავლებლის თვალით დანახული ბავშვების აგრესიის ზოგიერთი მიზეზი

ფსიქოლოგების ნაწილი ფიქრობს, რომ როცა მოზრდილი ადამიანი უბრალო მიზეზის გამო ოჯახის წევრებს ეჩხუბება, ე.ი. მას სამსახურში საქმეები ცუდად მისდის, ხოლო როცა ასეთივე უბრალო მიზეზით თანამშრომლებთან ჩხუბობს - მაშინ ოჯახში აქვს პრობლემა.

სწავლის უნარის სპეციფიკური დარღვევები

რატომ უჭირს ზოგიერთ ბავშვს სწავლის პროცესში ჩაბმა, რატომ უჭირს ახალი მასალის დამახსოვრება? რა იწვევს სწავლის უნარის დაქვეითებას? რა ხერხები დაგვეხმარება ამ პრობლემის დაძლევაში

დაუნის სინდრომი

რა არის დაუნის სინდრომი? რა იწვევს დაუნის სინდრომს და როგორ დავეხმაროთ განვითარებაში დაუნის სინდრომის მქონე ბავშვს?

როგორ შევაყვაროთ ჩვენს პატარას წიგნები

სტატიაშია მოცემული საინტერესო და სახალისო რჩევები, როგორ უნდა შეაყვაროთ თქვენს პატარებს წიგნთან ურთიერთობა.

როგორ ვეთამაშოთ ბავშვს სწორად

როგორ ვეთამაშოთ ბავშვს ისე, რომ გახდეს თავდაჯერებული, კრეატიული და წარმატებული?

ვიდეო თამაშები და ბავშვები

გასართობი საშუალებები უნდა იყოს სახალისო, ამყოლი და ხელი შეუწყონ შემოქმედებითი ფანტაზიის განვითარებას. გასართობი საშუალებები არ უნდა შეიცავდეს ისეთ განზოგადებულ ინფორმაციას, რომელიც ბავშვს ისეთ შეკითხვებს გაუჩენს, რომელზეც პასუხის გაცემა მისი ასაკისთვის და ემოციური მომწიფების დონისთვის არ არის რეკომენდირებული.

ბავშვებზე ძალადობა: ძალადობის მიზეზები და შედეგები

რა არის ძალადობის მიზეზი და რა შედეგები მოყვება მას. რა მდგომარეობაა დღეს საქართველოში ამ თემასთან დაკავშირებით.

ბავშვების დაბადების რიგი და მისი გავლენა პიროვნების ჩამოყალიბებაზე

დაბადების რიგი წარუშლელ კვალს ტოვებს ადამიანის ცხოვრების სტილზე, რომელიც თავისთავად გავლენას ახდენს ამ ინდივიდის ცხოვრებაში მეგობრობაზე, სიყვარულზე და სამსახურზე.

რა შეცდომებს ვუშვებთ ბავშვის შექებისას?

აღზრდის პროცესში დიდი მნიშვნელობა აქვს შექებას. მისი საშუალებით ბავშვები სწავლობენ სწორ ქცევას, უყალიბდებათ დადებითი წარმოდგენა საკუთარ თავზე.შექება ეფექტურია, თუ მას სწორი ფორმით ვაწვდით ბავშვს. სტატიაში გთავაზობთ რამოდენიმე რამოდენიმე შეცდომას, რომელსაც ხშირად უშვებენ მშობლები.

ოჯახში ძალადობა - სახელმძღვანელო მასწავლებლებისათვის

რა შედეგი მოყვება ოჯახში ძალადობას ბავშვებსა და მოზარდებში. როგორია ოჯახში ძალადობის ნიშნები. როგორ დავეხმარო ბავშვს ან მოზარდს. სახელმძღვანელო მასწავლებლებისთვის.

რა გავლენას ახდენს მიჯაჭვულობა ბავშვის განითარებაზე

რა ზეგავლენას ახდენს ბავშვის განვითარებასა და ჩამოყალიბებაში თითოეული ტიპი და რა რეკომენდაციებია საჭირო იმისთვის, რომ ბავშვის სწორად განვითარდეს

ფავორიტებში დასამატებლად უნდა შეხვიდეთ სისტემაში.
ხოლო თუ ჯერ არ გაქვთ გახსნილი ანგარიში kids.ge-ზე, გაიარეთ რეგისტრაცია