სტატიები   ›  ფსიქოლოგია   ›   ქცევის კონტროლის მექანიზმები

ქცევის კონტროლის მექანიზმები

ფავორიტებში დამატება
სალომე მაჩიტიძე
სალომე მაჩიტიძე
ფსიქოლოგი
გამოქვეყნების თარიღი: 29 სექტემბერი, 2013

ქცევის კონტროლის მექანიზმები

ქცევის კონტროლის ძირითად მექანიზმებს წარმოადგენს დასჯა და განმტკიცება.

დასჯა მიმართულია ქცევის შესუსტებაზე და მისი მიზანია შეამციროს ან საერთოდ აღკვეთოს არასასურველი ქცევა.

დასჯა თავის მხრივ არის ორი სახის: პოზიტიური და ნეგატიური.

 

პოზიტიური დასჯის შემთხვევაში ხდება არასასიამოვნო სტიმულის წარდგენა. მაგ: ცუდი ნიშნის დაწერა გაკვეთილის არცოდნის დროს. ანუ, ბავშვს წარედგინება სასჯელი იმისთვის, რომ აღიკვეთოს ცუდი ქცევა. დასჯის პოზიტიურობაც სწორედ ამაში მდგომარეობს.

ნეგატიური დასჯის შემთხვევაში სასჯელს წარმოადგენს სასიამოვნო სტიმულის მოცილება. მაგ: ცუდი ქცევის გამო დედა ბავშვს სასეირნოდ აღარ წაიყვანს ან მისთვის სასურველ ნივთს ჩამოაშორებს.

ამგვარად, ქცევის შესუსტების ან აღკვეთის ორი გზა არსებობს: უსიამოვნო სტიმულის წარდგენა (პოზიტიური დასჯა) ან სასიამოვნო სტიმულის აღკვეთა (ნეგატიური დასჯა).

განმტკიცებას რაც შეეხება, ისიც არსებობს პოზიტიური და ნეგატიური.

პოზიტიური განმტკიცება გულისხმობს სტიმულის მიწოდებას, რომელიც ადამიანში იწვევს დადებით ემოციას და ზრდის ქცევის განმეორების ალბათობას. მაგ: კარგად ნასწავლ გაკვეთილში კარგი ქულა და შექება ზრდის იმის ალბათობას, რომ ბავშვი მომავალშიც კარგად ისწავლის.

ნეგატიური განმტკიცების შემთხვევაში ქცევას განამტკიცებს მოსალოდნელი დასჯის ან უსიამოვნების საშიშროება. მაგ: ბავშვმა იცის, რომ თუ სახლიდან დაუკითხავად გავა, ამისთვის მშობლები დასჯიან. ამიტომ ეს დასჯის მოლოდინი ხდება იმის განმამტკიცებელი, რომ ის ცუდად არ მოიქცევა.

ამრიგად ქცევის განმეორების ალბათობა იზრდება ორი გზით: სასიამოვნო სტიმულის მიწოდებით (პოზიტიური განმტკიცება) და არასასიამოვნო სტიმულის არიდებით (ნეგატიური განმტკიცება).

დასჯა ნაკლებად ეფექტურია და გააჩნია თავისი უარყოფითი მხარეები:

1. ტკივილთან და შიშთან ასოციაციის გამო დასჯის ინტენსიური და ხანგრძლივი საშუალებები იწვევენ „გაქცევის“, დასჯის თავიდან აცილების ტენდენციას (მაგალითად, მისი შიშით, ბავშვმა შეიძლება ავადმყოფობა მოიმიზეზოს და ამით გადაურჩეს (დროებით მაინც) დასჯას).

2. დასჯის გამოყენებამ შეიძლება აგრეისული ქცევა გამოიწვიოს, რაც გარდა იმისა, რომ ქცევის განხორციელების ალბათობას არ შეამცირებს, პიროვნების აღგზნებადობის საერთო დონეს ნორმაზე ზევით ასწევს.

3. არც ისე იშვიათად, დასჯის შიში ფსიქოსომატურ დარღვევებს იწვევს (დარღვევები საჭმლის მომნელებელ სისტემაში, წნევის აწევა, წონის დაკლება).

4. კოგნიტურ სფეროში დასჯამ შიეძლება უარყოფითად იმოქმედოს თვითაღქმაზე (თვითშეფასებაზე) და საბოლოო ანგარიშით - მე-კონცეფციაზე (საკუთარ თავზე შეხედულება).

5. დასჯის გამოყენება იმისთვის, ვისზეც არის იგი მიმართული, შეიძლება მოდელად გამოდგეს სხვის მიმართ იმავეს გაკეთებისა, ანუ ამ დროს დასჯის მიბაძვა ხდება.

6. ბუნებრივია, ხშირი დასჯა ურთიერთობასაც უარყოფით დაღს ასვამს.

7. დასჯა, როგორც დამოუკიდებელი და ერთ-ერთი სტრატეგია არ იძლება გამოსავლის, პრობლემის სხვაგვარი გადაწყვეტის საშუალებას. ამიტომ, პიროვნებას შეიძლება უმწეობის განცდა დაეუფლოს, რაც დეპრესიის მიზეზი შეიძლება გახდეს.

ქცევის კონტროლის მიზნით სასურველია, რომ გამოვიყენოთ პოზიტიური განმტკიცება, რომელსაც უარყოფითი თანმხლები მოვლენები არ გააჩნია და სასურველი ქცევის განმტკიცების ყველაზე ეფექტური მეთოდია.

სტატიები ამავე თემიდან

მზად არის პატარა გახდეს სკოლის მოსწავლე?

პედაგოგიურ და ფსიქოლოგიურ ლიტერატურაში სკოლისთვის მზაობას განმარტავენ, როგორც ბავშვის პიროვნების მრავალგვარ განვითარებას, ანუ ბავშვის მზაობა სასკოლო სწავლისთვის გულისხმობს მისი სოციალურ-ემოციური მომწიფების, სწავლისადმი მოტივაციის, მეტყველებისა და საკომუნიკაციო უნარების, ზოგადი ცოდნისა და შემეცნებითი განვითარების ასპექტებს.

როგორ შევაყვაროთ ჩვენს პატარას წიგნები

სტატიაშია მოცემული საინტერესო და სახალისო რჩევები, როგორ უნდა შეაყვაროთ თქვენს პატარებს წიგნთან ურთიერთობა.

ხშირად გავახაროთ ბავშვები

რამდენად ხშირად იღიმიან და უხარიათ ბავშვებს? როგორია მშობლების წვლილი ბავშვის დადებითი ემოციების განვითარებაზე და რა გავლენას ახდენს სიხარულისა და ბედნიერების განცდა ბავშვებზე?

ყურადღება და მისი როლი სასკოლო პროცესში

უმცროსკლასელთა სასკოლო წარმატება მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული ყურადღების განვითარების დონეზე.

აგრესია - ბავშვის აგრესიის მიზეზები და მისი დაძლევის გზები

აგრესია - რა არის აგრესია? რა არის ბავშვის აგრესიის მიზეზები და როგორია მისი დაძლევის გზები.

მეშინია, ანუ პრობლემა სახელად შიში

გაიგეთ რომელია ბავშვთა შორის ყველაზე გავრცელებული შიშები, როგორი ტიპის შიშები არსებობს. რა არის შიშის გამომწვევი მიზეზები

როგორ დავეხმაროთ ბავშვს გახდეს თავდაჯერებული

რატომ არის აუცილებელი ჯანსაღი თვითშფასება? ის რასაც ჩვენს თავზე ვფიქრობთ ხშირად განსაზღვრავს ჩვენს ქცევებს. თვითშეფასების ჩამოყალიბება ჩვილობიდან იწყება. როგორ შეიძლება დაეხმაროს მშობელი ბავშვს?

ერთი დღე გართობისა და განვითარებისთვის

სტატიაში აღწერილ, ბავშვთან ერთად გატარებული ერთი დღის მაგალითზე, თქვენ გაეცნობით საინტერესო აქტივობებს, თუ როგორ შეიძლება ყოველდღიური რუტინა ვაქციოთ ბავშვისთვის სხვადასხვა უნარების განმავითარებელ და სახალისო პროცესად.

რა შეცდომებს ვუშვებთ ბავშვის შექებისას?

აღზრდის პროცესში დიდი მნიშვნელობა აქვს შექებას. მისი საშუალებით ბავშვები სწავლობენ სწორ ქცევას, უყალიბდებათ დადებითი წარმოდგენა საკუთარ თავზე.შექება ეფექტურია, თუ მას სწორი ფორმით ვაწვდით ბავშვს. სტატიაში გთავაზობთ რამოდენიმე რამოდენიმე შეცდომას, რომელსაც ხშირად უშვებენ მშობლები.

როგორ ვმართოთ დედმამიშვილების ჩხუბი

როგორ უნდა მოიქცეთ, როდესაც დედმამიშვილები კამათობენ? ბავშვთა ფქისოლოგის რჩევები, თუ როგორ უნდა მოიქცეთ მსგავს სიყუაციებში.

რატომ არ უნდა ვცემოთ ბავშვი

რატომ არ უნდა ვცემოთ ბავშვი, რა უნდა გაითვალისწინონ მშობლებმა და რა შედეგები მოყვება არასწორი აღზრდის ფორმას

წარმოსახვითი მეგობარი ანუ კარლსონის სინდრომი

ნორმალურია თუ არა, რომ ბავშვს ჰყავდეს წარმოსახვითი მეგობარი და ცხოვრობდეს მის მიერ გამოგონილ სამყაროში?

ფავორიტებში დასამატებლად უნდა შეხვიდეთ სისტემაში.
ხოლო თუ ჯერ არ გაქვთ გახსნილი ანგარიში kids.ge-ზე, გაიარეთ რეგისტრაცია