მოთხრობები   ›   ოტია იოსელიანი   ›   ოქროს მთესველი მოხუცის ამბავი

ოქროს მთესველი მოხუცის ამბავი

ფავორიტებში დამატება

კარგა ხანია, რაც სოფელს გამოვცდი. მოვდივარ. ნოყიერ ხოდაბუნებზე ღაღანებს პურის ყანები: ნაადრევი, ნაგვინევი, მოვლილი, მოუვლელი; მშრომელი კაცი - ყურყუმა მწვანე ჯეჯილი; მეჩრდილიას - სიყვითლეშეპარული, მეჩხერი; ზარმაცის - ჩაყვითლებულ-ჩაჟალტამებული. ერთგან, გეველებულ ნაყანევში ხარ-კავ-უღლით რომ გუთნისდედა დავინახე, გამიკვირდა, - რაღა დროს ხვნა-თესვაა-მეთქი! თანაც ერქვანს ორივე ხელით ჩაფრენილი კაცი ისე ღრმად მოხუცია, კავივითაა წელში მოხრილი; მიწა გვალვისგენ გაწიბულა, დიდი ხნის დამუშავებელ, გაყამირებულ ველზე ბალახიც კი გადარუჯულა.

ვება საჩრდილობელ ხეს შევეფარე და შორიდან დავუწყე ცქერა. მიხრწნილ ბერიკაცს ხარებიც მჭლე და ჯანდაგი ჰყავს, უქნევს სახრეს, მაგრამ მისი დარტყმული წკნელი რას ააჩქარებს, ისედაც გაძვალტყავებულ პირუტყვს. ძლივს მიღოღავენ და კავის ქუსლი ზევით-ზევით მიჩოჩილებს. ვითომ რაღაცას სახნისი ჩიჩქნის, მაგრამ კი არ ხნავს, ალაგ-ალაგ კაწრავს მიწას.

ვიფიქრე, ამ ხნის კაცს ძალ-ღონე რომ გამოლევია, რა გასაკვირია, მაგრამ სიბრძნით უნდა იყოს სავსე, რა ღმერთი გაწყრა! ან თავს რად იკლავს, ან საქონელს რად ხოცავს-მეთქი.

სე აჩეჩა, აჩეჩა საყანე და ერთგან მოზრდილა ბელტი რომ გადმობრუნდა, ხარები შეყენა, ხელი მოიჩრდილა, მიიხედ-მოიხედა, გულისყურით მოათვალირა შემოგარენი. მე ხეს მოვეფარე. ეტყობოდა, თვალიც აღარ უჭრიდა და უფრო გონებით აპირებდა დანახა, თუ ვინმე ავის მოსურნე უცქეროდა. უთუოდ, ჩემისთანა შემთხვევით მოხეტილე ვინმე თუ არა, ისე აქ არავინ ეგულებოდა. რომ დაჯერა თვალსაწიერზე კაცის ჭაჭანებაა არააო, იტუცა ჯიბეში ხელი, გამოკრული ჩვარი ამოღო, გახსნა, ეძება ერთხანს ძონძებში რაღაცა, და რომ იპოვა, ხნულში ჩაგდების წინ, ისევ მოათვალირა არე-მიდამო. ჩაჩოქა, მიწაში ჩაფლო და გოროხები წააყარა. ჩვარი ჯიბეში ღრმად ჩადო, ჩააფრინდა ერქვანს და მიკნავლებული ხმით ხარებს შეძახა. დაიძრა წელმოთრელი პირუტყვი, ძლივს გატანეს კვალი ბოლომდე, ზოზინით მობრუნდნენ, მეხრემ კავი წელისწყვატით ჩამოითრია. დაადგა ახალ კვალს, წამოღოღდნენ და როდის-როდის გამოვიდა ამ თავში. არ შეუსვენია, უმწეომ, ისევ ჯახირ-ჯახირით მიაბრუნა ხარი და კავი და ისევ დაწყო გაწიბულ მიწას კაწვრა.

- რამდენჯერ ჩამობრუნდა, აღარც კი ვიცი, ერთგან რომ ისევ ღრმად წავიდა, სახნისი და ყამირი ამოაბრუნა, შეჩერდა, კვლავ მოიჩრდილა ჩაცვენილი თვალები, დაზვერა შემოგარენი, ამოღო ჯიბიდან ჩვარი, დადო ხელისგულზე, გახსნა ძონძი და ისევ დაწყო, ალბათ, თესლის ძებნა. როგორც იქნა იპოვა, ჩააგდო ხნულში, წააყარა ბელტი, გოროხი და კვლავ ხარიან-კაციანად წაჯახირდნენ.

ჯერ ერთი, ამ გაველებულ-გაპარტახებულ ნაყანევში რას თესავს ეს კაცი, მერეც, ასე შორი-შორს მუხა რომ მუხაა, ისიც მეჩხერი იქნება. თუ მართლა ტყის მოშენებას აპირებს და ნახნავში რკოს ჰყრის, ან ჩვრებში რად გამოუკრავს, ან ავ თვალს რად უმალავს. რკო თუ ღორმა დინგით არ ამოთხარა და შეჭამა, სხვას ვის რად უნდა.

ახლოს რომ მივიდე, რაკი ასე ფრთხილობს, ვიცი არაფერს გამიმხელს, არადა, რას თესავს, ეს რომ არ გავიგო, აქედან ფეხის მომცვლელი არა ვარ!

დავჯექი ჩრდილში, მტრედებს პურის ფუნჩხა ჩავუყარე, მე ხმელ ყუას დავუწყე ღეჭვა და ვიცდი, რა მოხდება.

საღამომდე იწვალა, იწამა, იცოდვილა, გასავათდა ხარი და კაცი. სადღაც ათასში ერთხელ ჩათესა რკო იყო თუ წიწიბო და ცარილი ჩვარი რომ მოისროლა და უკანასკნელი მარცვალი მიწას საგულდაგულოდ მიაბარა, ხელები დაფერთხა, მოითქვა სული, თითქოს წელშიც კი გასწორდა, კავი როგორღაც უღელზე გადადო, წამოუძღვა ხარებს და ამ საჩრდილობელი ხისკენ წამოლასლასდა.

მოღოღავს და მოდის, მაგრამ არის ახლო-მახლო ვინმე სულიერი თუ არა, სულაც აღარ ადარდებს.

ხესთან რომ მოვიდა, დამინახა, მაგრამ არაფრად ჩაუგდია.

მივესალმე და ნამუშევარი დავულოცე.

უკბილო, ჩაცვენილ ტუჩებში ჩაღიმა და ღრმად დანაჭებული, დაღარული შუბლი გაეხსნა. ვიფიქრე, ეს კაცი კმაყოფილია თავისი შრომით. რომ ვუთხრა, თავი და ხარი ტყულად გაწირე, გულს ვატკენ, მაგრამ ამას ვინმე ბრიყვი არ ვეგონო, ვაგრძნობინებ, ამდენი კი გამეგება-მეთქი.

- ისე, ცოტა კი შეგგვინებიათ ხვნა-თესვა, მოხუცო.

- ეეჰ! - ხელი ჩაიქნია.

- ალბათ, თავის დროზე შეუძლოდ იყავით, უკვე აღარც ბავშვი ბრძანდებით.

- შარშანწინ მოვათავე ასი წელი.

- გაცოცხლა ღმერთმა, მაგრამ ასეთ დროს შვილი და შვილიშვილი უნდა გეხვიოს ადამიანს თავზე.

- ეეჰ, მაგ მხრივ უფლის სამდურავი ნამდვილად არ მეთქმის.

- გამჩენმა გიმრავლოს, მაგრამ... - ენა დამება, - რომ წამოგშველებოდნენ...

- ეეჰ, რად გინდა ასეთი შვილი და მომავალი!

რაკი თვითონვე სცოდნია და ამბობს, გავთამამდი.

- ალბათ, მიწა არ უყვართ, სწავალას და მეცადინებას გადაჰყვნენ.

- სწავლაც და მეცადინებაც შრომაა.

- რა თქმა უნდა, მაგრამ მიწის მუშაბას, ალბათ, ის ურჩევნიათ, ჩრდილში მაინც სხედან.

- არც სწავლაში უქნიათ ღმერთს.

ვიცი, როგორ არ ვიცი, სხვის საქმეში ცხვირი არ უნდა წაჰყო, მაგრამ ეს სიფიცხე რა ვქნა, რომ ვერ მოვიშალე:

- სწავლაში არ უქნიათ, მეცნირების და წიგნის არაფერი გაგებათ, და შენ, ას წელს გადაცილებული კაცი, მიგაყენეს ამ გარკინებულ ყამირს და გახნევინებენ?!

- ეეჰ, რაღა დროის ხვნაა ახლა, ან ეს ნახნავია?!

- ნახნავიც არაა, და ამას გარდა, ისე აგერ-ეგერ ჩააგდე რაღაც ათიდე მარცვალი, ერთიასად რომ დაისხას და დათავთუხდეს, იჯრად არ იკმარებს.

- ეეჰ, რავა გეკადრება, პურს, სიმინდს და ბრინჯს კი არ ვთესავდი.

- ჰო, მეც ასე ვიფიქრე, ალბათ, მუხა, წიფელა, ნეკერჩხალი ან გლედიჩია თუ გინდა მოშენო...

- ამ ნოყიერ ხოდაბუნში ტყე გავაშენო? ჭკუა კი არ დამიკარგავს, ნეშო ჭამოს მერე ჩემმა შვილმა და მომავალმა! - ეწყინა.

სედაც ქანცგაწყვეტილი ასი წლის კაცის წყენინებას რავა ვაპირებდი, მაგრამ მთლად ჩემი გასულელება მოინდომა და არც ეს ეკადრებოდა.

- იცი, თესვა დაგვინებულია, ნახნავი ნახნავად არ ვარგა, რაღაც ათიდე მარცვალი ჩააგდე და მუხა და წიფელაც არაა, თუ უკაცრავად არ ვიყო...

- ჰო, მესმის, მაშინ რას ვიკლავდი თავს და რას ვთესავდი, არა?

- დიახ, თუ დამდებ პატივს და გამენდობი...

- ახლა დასამალი რაღა მაქვს, რაც გამაჩნდა მიწას მივაბარე, ხელახლა დავიბადე ეს ასი წლის კაცი.

- ას ორის - დავუზუსტე მე. - და მაინც, მაინც...

- მაინც და... ოქროს ვთესავდი.

არ გამცინებია, პირიქით, ცრემლი მომერია. საწყალი, შეშლილი ყოფილა, არადა, რა ვიცოდი, არაფერი ეტყობოდა.

- ნამეტანი მეჩქარება! - მოვიმიზეზე და მტრედებიან გალიას ხელი წამოვავლე, უკან-უკან დავიხიე, უცებ ვერ შევბრუნდი, ზურგში ქვა არ მესროლოს-მეთქი.

- ნუ გეშინია, ბაბუა, ამდენ ხანს კი ვიყავი გიჟი...

- ავადმყოფობდით, ბატონო?

- ავადმყოფი და სნელი ას წელიწადს ვიცოცხლებდი? გიჟი ვიყავი, სულელი!

- ალბათ, ცოტა ნერვებმა გიღალატათ... - ვუკატუნებ თავს და თან შეუმჩნევლად ვიხევ.

- ცოტა კი არა, დაბადებიდან შტერი ვიყავი, რეგვენი... რაც შრომა შევიძელი წელებზე ფეხს ვიდგამდი და ოქროს ვაგროვებდი.

- რატომ, ბატონო, თქვენი შრომით შეძენილი თუ იყო...

- სად არ ვეთრიე და ვეწამე, რა ჭაპანი არ ვწიე და რა რკინის უღელში არ შევბმულვარ, რა ტანჯვა და წამება არ გამომივლია, წლობით სახლ-კარი მიტოვებული მქონდა, ვშიმშილობდი, დღე რომ არ მყოფნიდა, ღამე ვმუშაობდი და მისხალ-მისხალ ვაგროვებდი.

- ოქროს?

- რად გინდა მერე, თავიც დავიღუპე, შვილიც და მომავალიც.

შევჩერდი და ყური მივუგდე.

- რასაც ვიშოვიდი, ნახევარს აქეთ ვგზავნიდი. შვილს არ მომიშივდეს და მომიწყურდეს, კარგი ჩაცმულ-დახურული იყვნენ, კარგი სვან და ჭამონ, შრომა და წვალება, რომ გაიზრდებიან, მერეც ეყოფათ-მეთქი. თურმე, ხისკენ პირი მიქნია, შე მამაძაღლო, რატომ ღუპავ თავსაც და შვილსაც! მოშივდეს, მოსწყურდეს, იშრომოს, იწვალოს, რატომ ივიწყებ, რომ ადამინი ტანჯვისათვისაა გაჩენილი.

- რატომ კადრულობთ, ტანჯვა და წამება რატომ...

- ჩუ, ჩუ, აქამდე მეც მასე მეგონა და ხომ ხედავ, რა დღეში ჩავიგდე თავი.

- ოქროს თესვას რომ კაცი დაწყებს...

- ეეჰ, რა მექნა, რომ დავბერდი, დავუძლურდი და დავჩაჩანაკდი, დავბრუნდი სახლში, აბა, სად წავსულიყავი.

- მე მაგი არ მითქვამს, სახლში უნდა დაბრუნებულიყავი, აბა, ტყეში რა გინდოდა!

- მერე, სადღაა სახლი! დამჯდარა ეს ჩემი შვილი და მომავალი ფაცხაში და თითს თითზე არ აკარებს.

- არ ათბობენ არაფერს, არა?

- ფიჩხს არ გადააბრუნებენ!

- ახლა მაინც უნდა მოგეშივებინა და მოგეწყურებინა.

- ვქენი, მარა დაგეშავი ძაღლი რომ დაამშიო და ნადირის კვალზე დაყენო, გაყვება გგონია? წრილებს, ყეფს, წუწკუნებს და სახლში გამორბის, კეცებში ეძებს პურს და მჭადს. მგელი რომ მგელია, თუ ლეკვობიდანვე დედ-მამამ არ გაწვრთნა, ცხოველებს არ ერჩის.

- დაგიქცევია, ჩემო ბატონო, ოჯახი.

- ასე დამემართა. რომ გაჭირდათ, ვითომ მუშაბა მოინდომეს, მაგრამ არაფერ საქმეზე არ ივარგეს. თანაც იციან, შავი დღისათვის, ერთი მუჭა ოქრო მაქვს ჩვარში გამოკონილი და ჩემს სიკვდილს დღესასწალივით ელიან და შეჰხარიან.

- ალბათ, სიძულვილით კი არ ემართებათ, უჭირთ და...

- სიძულვილი და სიყვარული უძახე შენ, ასე კია და!.. აგერ, კი ხედავ, მშვენირი მსუყე მიწები გვაქვს, იქით - ტყე და წისქვილი, შენ არ გეცოდინება, აქარი არ უნდა იყო.

- არა, როგორ გეკადრებათ...

- ჰოდა, რად გინდა მერე, არც იციან, სათაა ჩვენი საყანე და ტყე ხომ... „ტყეში რა გვინდა, მგელი შეგვჭამსო“ - დედამისი რომ ბავშვობისას აშინებდათ, ახლაც ასე ჰგონიათ. ვიფიქრე, ვითავცემე, ვიდარდე: ეს რა ვქენი, რავა ჩემი ხელით გამოვიჭერი ყელი-მეთქი! აღარ მინდა სიცოცხლე, მაგრამ რომ მოვკვდე, რა სინდისით მოვკვდე, ასე საპყარ შთამომავლობას ვის ვუტოვებ. გაქურდდება, გაყაჩაღდება და ქვეყანას შეწუხებს. საფლავში ვინ დაგაყენებს თორემ, კაი შენ!

- მერე, ოქროს დათესვა გადაწყვიტეთ, რომ ამოვიდეს, ბევრი დაისხას და მთელი ცხოვრება ხელგაუნძრევლად ეყარონ და ჭამონ?

- სწორედ მასე გადავწყვიტე!..

სევ უკან-უკან დავიწყე სვლა, ზურგის ჩვენება კვლავ ვერ გავბედე. თან პირმოთნე ღიმილით ვეთანხმები:

- კარგად მოგიფიქრებიათ, ბატონო, ძალიან კარგად...

- მიმიხვდი, ხომ!

- კი, როგორ არა, დათესავ ოქროს და თვალ-მარგალიტს დაისხამს...

- მოცა, ვითომ არ დაისხამს?!

დაეჭვდა.

- თუ მარგალიტებს არა, ოქროს ზოდებს...

- ჰო, ასე მგონია, და ამ ხნის კაცი კიდევ არ შევცდე, დამწვარს მდუღარე არ გადამესხას.

- არა, მართლა არ ვიცი, რას გამოისხამს, არ გამომიცდია... ღამდება და წინ დიდი გზა მიდევს... - მოვისაწყლე თავი, თორემ ღამეს ამ ხის ძირში გავათევდი თუ იმ ყანაში, რა განსხვავება იყო.

- რა არ იცი, როგორ არ იცი! - გამიჯავრდა გულამღვრელი ბერიკაცი, - ამაღამ რომ სახლში არ მივალ, არ მომძებნიან? - ხის ძირში მხართეძოზე წამოწვა.

- რა ვიცი...

- მე კი არა, ოქროს არ მოძებნიან?

- ოქროს კი!

- მერე იქ - ჩემს სასთუმალში რომ არ დახვდებათ?

- მთელ სახლს გადაქოთებენ.

- ვერსად რომ ვერ იპოვიან?

ბიჭოს, - ყურები ვცქვიტე და წინ წამოვედი. - მართლაც რას იზამენ.

- ქვეყანას შემოირბენენ!

- კი, აბა, ასე უპატრონოდ ხომ არ დაგტოვებენ, გოპოვნიან! - დავამედე.

- მერე, ოქრო რომ აღარა მაქვს?

- მართლა მიწაში ჩათესეთ, თუ?!

- აბა, კაცო!

- უნდა უთხრათ!

- შენთვის, გადამთილისათვის, არ დამიმალავს და ჩემს შვილს და შვილიშვილს არ ვეტყვი?

- ჰოდა, მიადგებიან მაგ შენს გაველურებულ, გაწიბულ ნაყანევს და ფრჩხილით და კბილით გადათხრიან.

- რაღას იპოვნიან, სადღაც ათ კვალში ერთი ცრემლივით ოქრო ჩავაწვეთე.

- არ იპოვნიან, სადღაც ბალახს გადათხრიან და მაგ ბელტებს სულ პუდრივით დაფქვავენ.

- მერე, რაღა ღმერთი გაწყრებათ, მიწა გაფხვირებული ექნებათ, აღარ დათესავენ?

- შენ დამუშავება თქვი, თორემ თესლის მობნევას რა უნდა.

- ბოლოსდაბოლოს, ჯეჯილი რომ აღაღანდება და დათავთუხდება, ოქრო და თვალ-მარგალიტი არაა ის? ჭამონ, სვან და იქეფონ, მე ვუშლი თუ?

გადავხედე მოხუცს და იქვე, მასთან, საჩრდილობელი ვება ხის ძირში წამოვწექი, კავ-უღელთან და ბალახზე დაყრილი, დაისებული ხარების გვერდით, ძილი ვინ გაცალა, თორემ კი, შუღამისას, ანთებული ჭრაქებით, ფარნებით, ჟინჟღილებით ჩამოცვივდნენ ქალი და კაცი, დიდი და პატარა. ფეხდაფეხ დაირბინეს მეზობლების ამოდენა ყანები და თავიანთი გაყამირებული ნაყანევი. ჩვენ ხმა არ გაგვიღია, მაგრამ თვითონ მოგვადგნენ. რომ დაავლეს მოხუცს ხელი და მიარბენინებენ, ბერიკაცი იღიმება და ხმას არ იღებს. მე მივაძახე:

- მამათქვენი კი, მაგრამ, ოქრო? ოქროს ამბავს რატომ არ კითხულობთ!

გააგდეს ხელიდან მშობელი, მე მეძგერნენ, ხეზე ფეხით დაკიდება მომინდომეს.

- ან ჩემთან რა გინდათ, ოქრო სადაცაა, იმას ეცით-მეთქი!

- რაო, რაო?! - ერთბაშად იბღავლა ამოდენა შვილმა და მომავალმა.

- ეგერ, ე, თქვენს საყანეშია დათესილი!

- რაო, რაო?! - ისევ იღრილეს და მიწას კი არა, მამას წაავლეს ხელი.

- მამასთან რა გინდათ, საყანეშია-მეთქი, რომ გეუბნებით, არ გეყურებათ! იმდენი არაფერი ჰქონია, მუქთამჭამელებს სამუდამოდ რომ გყოფნოდათ და დათესია, იქნებ ერთიასად იქცესო.

- რაო, რაო! - იღმუვლეს და მამას ცოფმორელი მიაჩერდნენ.

მოხუცმა თავი დააქნია.

- ასე დამემართა, ეტყობა გამოვყრუვდი, თუ არ ამოვიდოდა და გამრავლდებოდა, არ მეგონა.

- რაო, რაო?! - იღრილეს, კვლავ ჩემსკენ მოტრიალდნენ.

- თქვე კაი დედ-მამის შვილებო, რომ მომჩერებიხართ, ჩემთვის კი არ მოცია. თქვენთვის სიკეთე უნდოდა, მაგრამ ამ ხნის კაცს ცოტა გონებამ რომ უღალატოს, რა მოხდა, მასთან შედარებით, ახალგაზრდები ხართ და არც ერთს ჭკუა არ გეკითხებათ, ეგერაა თქვენი ოქრო, გადათხარეთ, გადმოთხარეთ, გადააბრუნეთ, გადმოაბრუნეთ, სარეველა გაშორეთ, ბელტი და გოროხი დაფშვენით და ორივე ყური დაგვაჭერით მეც და მამათქვენსაც, თუ ოქროთი არ აივსოთ!

ვიღამ მისმინა, წამოუსვეს ხელი ჭრაქს, ფარანს, ჟინჟღილებს და ქალიან-კაციანად, დიდიან პატარინად ამ შუაღამეში ნახნავში შეცვივდნენ. თხრიან, ბღავიან, ჯიჯგნიან, ერთმანეთს ასწრებენ, ხელიდან გლეჯენ ბელტს და გოროხს. არც არავინ იღლება, არც არავის უჭირს, არც უძილობას წუხს ვინმე და არც უდროო დროს დაგიდევს.

ჩვენ ხელახლა კავ-უღლის ხარებისა და მტრედების გვერდით მივწექით, ნაბადი წავიხურეთ და მოხუცმა რომ მკითხა: „აჰ, რას იტყვიო?“ ვუპასუხე:

- მთელი სიცოცხლე გიცხოვრია უჭკუოდ, მაგრამ ამ ბოლო დროს ერთბაშად დაბრძენებულხარ-მეთქი.

რა ასაკის ბავშვისთვისაა ეს მოთხრობა საინტერესო?

როგორ ფიქრობთ, რა ასაკის ბავშვისთვის არის ეს მოთხრობა საინტერესო?


ფავორიტებში დასამატებლად უნდა შეხვიდეთ სისტემაში.
ხოლო თუ ჯერ არ გაქვთ გახსნილი ანგარიში kids.ge-ზე, გაიარეთ რეგისტრაცია